3. 19.yy Öncesi, Ekonomide Etkili Olan Yaklaşımlar - Mülkiyet Hakkı

Mülkiyet Hakkı;

Mülkiyet Hakkı: Taşınır, taşınmaz, fikri yada patentli ürünler üzerinde ileri sürülebilen, sahibine kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisi veren devlet tarafından korunan yasal bir haktır. Bazı durumlarda mülkiyet hakkı ahlaki vede hukuki zemine uymaz.  Örnek olarak kölelik sisteminde sahibi köle üzerinde mülkiyet hakkına sahipti,  günümüzde insan onuruna yakışmayacak bu tür olaylar ortadan kalkmıştır.                  Mülkiyet hakkı serbest piyasa ekonomisi ve kapitalist sistemler için olmazsa olmaz bir olgudur. Serbest piyasada, işletme sahipleri kar amacı güder, mülkiyet hakkı olmaz ise bireyler kar elde edemeyeceği için bireysel girişim çok az olacaktır girişim olmazsa Serbest piyasa ekonomisi için gerekli şartlar oluşamaz. Piyasa oluşamaz. Mülkiyet Türleri Nelerdir:         Bazı kabilelerde görülen şekliyle tüm malların mülkiyeti ortaktır ve mallar karşılıklı güvene ve geleneklere dayanarak istenilen şekilde kullanılabilir.         Diğer bir tür olarak mülkiyet kollektiftir. Bu mülkiyet sistemi komünist ülkelerde görülür.         Sonuncu olarak mülkiyet hakkı dokunulmazdır. Kapitalist ülkelerde kullanılır ülkemizde de mülkiyet hakkı dokunulmazdır.          Mülkiyet hakkı savunulması günümüze kadar süregelmiş ve düşünürler tarafından da yasal  mantık zeminine oturtulmasına özen gösterilmiştir. Mülkiyetle ilgili fikirlerini kaleme alan ilk düşünür Platon,  Mülkiyetin yönetenlere ait olması gerektiğini belirtmiş, öğrencisi Aristoteles, bunun aksinin savunarak ortak mülkiyet olması durumunda bireylerin kazanç sağlayamayacağını girişimde bulunmayacaklarını ayrıca bireylerin mülkiyet hakkı bulunmadığı için cömertlikte bulunamayacaklarını savunmuştur. Mülkiyet Hakkı Konusunda İlk Kazanımlar: 17.yy İngilteresinde tüm mallar kraliyet ailesinin malıydı (Tıpkı Osmanlı İmparatorluğu gibi)  Dönemim düşünürlerinden John Locke  “Tanrı bize kendi bedenimiz üzerinde mutlak egemenlik tanımıştır, insanda ürettikleri üzerinde tasarruf hakkına sahip olmalıdır” diyerek bireysel hakları savunmuştur. Alman filozof Emmanuel Kant da bu görüşü destekleyecekti.  Bir başka alman düşünür Karl Marx ise “mülkiyet hakkı zengini daha zengin fakiri daha fakirleştirmektedir “diyerek  mülkiyet hakkını tamamen reddediyordu.

Mülkiyet Hakkı Nerede Biter?        Mülkiyet hakkının ilk yasal dayanağı Roma hukukuna uzanır. İmparatorluk tarafından topraklarından çıkmaya zorlanan toprak sahipleri mahkemeye başvurarak toprakların  değerini imparatorluktan tahsil etmişlerdir.  Günümüzde kullandığımız yollar, okullar kamu malı olarak değerlendilir ve mülkiyeti ortaktır. Mülkiyet hakkı piyasa oluşmasında ne kadar önemli olsada sınırsız değildir. Örneğin baraj yapılacak bir alanda taşınmazınız varsa baraj yapılmasının birçok insana fayda sağlayacağı (kamu yararı gözetilerek) düşünülerek taşınmazınızın piyasa fiyatı ödenmesi suretiyle devlet tarfından satın alınacaktır. Tarihi bir eviniz olduğunu düşünelim. Bunun restorasyon çalışmasını dahi gerekli yerlerden izin almadan yapamazsınız.  Sonuç olarak sahip olduğunuz malların mülkiyeti sizin üzerinizdedir ve tasarruf hakkınız vardır. Bu hakkınız hukuk devleti gereği olarak devlet tarafından korunmaktadır. Fakat sınırsız değildir.

Önemli Düşünürler: ÖNCE: Mö. 4.yy Platon Devlet isimli eserinde mülkiyet hakkının toplum yararı için ortak olması gerektiğini savunur. SONRA: Ms 1.-3.yy Roma hukukunda mülkiyet hakkı tanımlanır (Dominium) 13.yy: Thomas Aquinas mülkiyet hakkını savunur fakat kamu yararı ilkesini ortaya atarak, kamu yararının daha önemli olduğu söyler. 17.yy : John Locke, bizi yaratan tanrının kendi varlığımız üzerinde mülkiyet hakkı tanıdığını ve insanında ürettikleri üzerinde mülkiyet hakkı olması gerektiğini savunur. 19.yy: Karl Marx, Das Kapital adlı eserinde mülkiyet hakkının; zengini daha zengin fakiri ise daha fakir yaptığını iddia ederek  tamamen kaldırılması gerektiğini ileri sürer.